ولې انګلیسي ژبه نړیواله شوه؟

د انګلیسي ژبې نړیواله کېدل یو پیچلی او څو اړخیز تاریخې بهیر دی چې ګڼو عواملو پورې اړه لري. د بریتانیا د امپراتورۍ پراختیا او استعماري پروژو، د متحده ایالاتو سیاسي او اقتصادي ځواک او د ساینس او ټکنالوژۍ نوښتونو دا ژبه نړیوالۍ کړې ده. د بریتانيې استعماري پالیسیو انګلیسي د اداري او تعلیمي ژبې په توګه په ډېرې سیمو کې ځای پر ځای کړه، او تر دویمې نړیوالې جګړې وروسته د امریکا نړیواله راڅرګندېدل لا پسې مرسته وکړه. نن ورځ انګلیسي د انټرنیټ تر نیمایي زیاتې منځپانګې لري، او په علمي خپرونو کې ۹۸٪ حاضره برخه لري. همدارنګه شاوخوا ۱.۵ – ۱.۷۵ میلیارده خلک په نړۍ کې انګلیسي کاروي.

پېژندنه

انګلیسي ژبه نن د نړۍ په څېړنیزو کنفرانسونو، نړیوالو ژورنالونو، او شرکتونو کې د اړیکو اساسي وسیله ده. د بریتانوي امپراتورۍ د زرګونه میاشتو استعماري غځېدو او د بریتانیا د نړۍ د ۲۳٪ وګړو تر واک لاندې راوړلو (نږدې ۴۱۲ میلیونه خلک)، انګلیسي د روغې جوړې او زده کړې ژبې په توګه د نوو مستعمراتو په ادارو کې ځای وموند. د پورته یادو متونونو او احصائیو پر بنسټ، د نړۍ په تعلیمي او اداري موسسو کې انګلیسي منل شوې ژبه وګرځېد.

په ۲۰مه پېړۍ کې د متحده ایالاتو زېږېدنه د نړۍ سیاسي او اقتصادي نقش بدل کړ. د دویمې نړیوالې جګړې وروسته امریکا د لوی هېوادونو په سر کې ودرېده، او خپلې ستراتیژیکې او کلتوري ونډې (لکه هالیوډ، ټکنالوژۍ او پوهنې کې مشري) سره یې انګلیسي ژبې ته وده ورکړه. د نړۍ په اوسني عصر کې انګلیسي د سوداګرۍ، ساینس، او ټکنالوژۍ عامه ژبه ده، ځکه چې ۲۰م او ۲۱مې پېړۍ نوښتونه تر ډېره په دې ژبه خپاره شوي او نړیوالې اړیکې په دې ژبه انځور شوي دي.

تاریخي عوامل

د انګلیسي ژبې نړیوالې کیدنې لومړنی ستر عامل د بریتانيې استعماري او امپراتورۍ وده وه. له ۱۶مې پېړۍ راوروسته د بریتانوي سمندري او پوځي ځواک په مرسته نوې نړۍ (شمالي امریکا)، هند، سویلي افریقا، استرالیا او نورو سیمو ته پراختیا ومونده. په دغو سیمو کې انګلیسي د ښوونې او ادارې ژبه وټاکل شوه، کوم چې د ورځني ژوند او کلتور په ګڼو برخو کې یې اثر ولید. د بریتانوي امپراتورۍ د غځېدو په لوړه دوره (نږدې د ۱۸۵۰م تر لومړۍ نړيوالې جګړې) کې، شاوخوا ۴۰۰ میلیونه خلک د انګلیس تابعیت لره. د دغې دورې اثر دا و چې انګلیسي د بېلابېلو سیمو په مقننه او اداري ډګرونو کې حاکمه شوه، او په ځينو ځایونو کې محلي ژبو ته انګلیسي لغاتونه او اصطلاحات ګډ شول.

جدول ۱: د انګلیسي د نړیوالېدو کلیدي مرحلې او عوامل

سیاسي او اقتصادي ځواک

له دویمې نړیوالې جګړې وروسته متحد ایالات د نړۍ مشر ځواک شو. د امریکا سیاسي اغېز لکه د ملګرو ملتونو او ناټو په جوړښتونو کې، او اقتصادي ځواک لکه نړیوال مالیاتي سازمانونه او نړیوال تجارت، انګلیسی ژبې ته ځانګړی مقام ورکړ. د امریکايي فلمونو او میوزیک د نړیوالې خپرونې په ذریعه غربې کلتور هرکلی وشو، او خلک هڅول شول چې انګلیسي زده کړې تر څو له نړیوالو فرصتونو څخه برخمن شي. دې پروسې انګلیسی ته د نړیوالې سوداګرۍ او لوړو زده‌کړو د ژبې حیثیت ورکړ، ځکه چې د نړۍ سترې کمپنۍ (لکه فېسبوک، ګوګل، او د هالیوډ لوی تولیدات) په انګلیسي فعالیت کوي.

ټکنالوژي او اطلاعاتي انقلاب

د انګلیسی ژبې په نړیوالېدو کې د ټکنالوژۍ رول ستر دی. د کمپیوټر ساینس بنسټیزې ژبې او معیارونه ډېری په انګلیسی کې جوړې شوې دي، او د انټرنیټ لومړنی مخنیوی او محتوا ډیره په انګلیسی خپره شوه. د W3Techs د یوې نوې څېړنې له مخې شاوخوا ۴۹.۶٪ ویب‌پاڼې انګلیسی منځپانګه لري، چې دا د انګلیسی د غلبې ثبوت دی. همداشان د علمي څېړنو نړیوال ډیټابېسونه ښيي چې په ۲۰۲۳م کال کې ۸۵٪ نړیوالې علمي خپرونې په انګلیسی وې او نږدې ۹۹٪ حوالې هم انګلیسي وې. په طبیعي علومو او انجنیري کې انګلیسی بشپړ عمومي ژبه ده؛ په ټولنیزو علومو او بشري علومو کې هم ۸۹–۹۰٪ څېړنې په انګلیسی کې خپرېږي. د دې تر څنګ، هر کال په ساینس کې نږدې ۹۸٪ خپرونې انګلیسی دي، کوم چې ښیي څومره د علمي نړۍ د اړیکو ژبه ګرځېدلې ده.

۱۶م-۱۸م پېړۍد بریتانوي استعمار لومړنيانګليسي مراکز۱۸۵۰م-۱۹۱۴م پېړۍد امپراتورۍ پراختیا اوانګلیسي وده۱۹۴۵م-۱۹۹۰م پېړۍد امریکا راڅرګند نړیوالهځواک (سړه جګړه)۱۹۹۰م-اوسنړیوالیزم، انټرنیټ اومعلوماتي عصرد انګلیسي ژبې نړیوال تاریخ

رسنۍ او کلتوري نفوذ

د عصري نړیوالې تجربې یو مهم اړخ د انګلیسي د رسنیو او کلتوري محصولات پراخ خپرېدل دي. هالیوډ فلمونه، امریکايي تلویزیوني پروګرامونه، او نړیواله میوزیک په انګلیسی کې ورته اسانه لاسرسی کېدای شي. د فرانسوي، هسپانوي یا نورو ژبو هغو ویډیوګانو برعکس چې نړیوال بازار ته نه رسېږي، انګلیسی فلمونه تر ټولې نړۍ لیدونکي لري. د بېلګې په توګه، د امریکا د لوړې بودیجې انیمیشن فلمونه او مشهور تلویزیوني لړۍ په سلګونو هېوادونو ته لاسرسی موندلی دی. همدارنګه، مشهور کلتوري نندارتونونه (لکه د راک میوزیک کنسرټونه) او نړیوال مشران هم عمدتاً انګلیسي کاروي. دا هر څه خلک تشویقوي چې انګلیسي زده کړي ترڅو د نړۍ د کلتوري تبادلې برخه شي.

نړیوال سوداګري او تعلیم

د ننني نړیوال اقتصاد په نړۍواله کچه د انګلیسی د ټاکل شوې ژبې پراخ کارول رامنځته کړي دي. ګڼ نړیوال شرکتونه (چې دفترونه او شریکان یې په څو هېوادونو کې وي) انګلیسی د کار ژبه ګرځولې، ترڅو په بېلا بېلو سیمو کې اړیکې همږغې وساتي. د ګلوبال بازار اصلي وړاندې کوونکي او زده کونکي یو شان انګلیسي خبرې کوي، ځکه چې نړیوالو زده کړو ادارو او سوداګریزو پوهنتونونو کې ډیر نصابونه انګلیسي دي. د Pearson نړیوالې څېړنې راپور ښيي چې شاوخوا څلورمه برخه خلک په نړۍ کې انګلیسی په مناسبه کچه زده کړې ده (نږدې ۱.۷۵ میلیارده کسان)، او ۶۰٪ د انټرنیټ منځپانګه په انګلیسی ده. اوسني سوداګریز او علمي چلند دا اړ شوی چې پوهان او مسلکي کسان به انګلیسی زده کړي، څو د نړیوالې مقابلې مېدان کې پاتې نشي. په افغانستان، پاکستان، هندوستان او نورو نړۍوالو سیمو کې ډېر خلک د لوړو زده‌کړو لپاره انګلیسی زده کوي، او ګڼ مسؤل سازمانونه انګلیسی رسمي یا اداري ژبه ګرځولې ده.

پایله

په ټوله کې، انګلیسي د نړېوالې ژبې کیدو ګڼ وجوهات لري: تاریخي پراخونه د بریتانوي امپراتورۍ او په تعقیب یې د امریکا نړیوال نفوذ؛ عصري نړۍ کې د ساینس، انټرنیټ، او نړیوالې سوداګرۍ رهبري؛ او همدارنګه د عامو رسنیو او ښوونیزو سیستمونو کې د انګلیسي ژبې شتون. احصایوي ارقام ښيي چې شاوخوا ۱۵–۲۰٪ نړۍ وګړي انګلیسي پوهېږي، او په انټرنیټ یا پوهنتونونو کې خبرې کول یا کتابونه لیکل تقریباً یوازې په انګلیسي کېږي. په راتلونکي کې که څه د نړۍ له ځینو برخو کې امکان لري د نورو ژبو مطالعې وده وکړي، خو روانه وضع څرګندوي چې انګلیسي به لا ډېره په نړیوالو اړیکو، تجارت، او پوهنه کې مهمه پاتې شي.